Hệ thống hóa dữ kiện lịch sử qua các triều đại — nơi lưu giữ bản dịch các áng hùng văn thiên cổ, chiến tích lẫy lừng và tôn vinh khí phách quật cường của các bậc tiền nhân mở cõi, giữ yên bờ cõi non sông.
Khái lược các thời kỳ dựng nước, giữ nước và các mốc son bước ngoặt định hình chủ quyền bờ cõi phương Nam.
Nhà nước Văn Lang của 18 đời Hùng Vương định đô Phong Châu, tiếp nối là Thục Phán An Dương Vương lập nước Âu Lạc, đắp thành Cổ Loa kiên cố chống xâm lăng.
Ngọn lửa bất khuất rực cháy qua các cuộc quật khởi của Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí lập nước Vạn Xuân, Mai Thúc Loan, Phùng Hưng và khúc mở đầu họ Khúc.
Bạch Đằng năm 938 mở ra kỷ nguyên độc lập tự chủ lâu dài. Các triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần xác lập bản sắc văn hiến và hào khí Đông A ba lần thắng Mông Cổ.
Khởi nghĩa Lam Sơn đại thắng quân Minh lập nên triều Hậu Lê huy hoàng, vua Quang Trung quét sạch 29 vạn quân Thanh, mở đường đến kỷ nguyên độc lập thống nhất trọn vẹn.
Những bậc vĩ nhân đã dùng mưu lược quân sự và đức độ để bảo toàn giang sơn xã tắc.
Phất cờ khởi nghĩa tại Hát Môn, đánh đuổi thái thú Tô Định, thu hồi 65 thành trì Lĩnh Nam, xưng vương mở đầu truyền thống bất khuất quật cường của phụ nữ Việt Nam.
Sáng tạo trận địa cọc ngầm bọc sắt trên sông Bạch Đằng, chôn vùi đạo thủy quân Nam Hán của Lưu Hoằng Thao, kết thúc hơn một ngàn năm Bắc thuộc tăm tối.
Vạn Thắng Vương mưu lược dẹp yên loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước, định đô Hoa Lư, đặt quốc hiệu Đại Cồ Việt và xưng Hoàng đế khẳng định chủ quyền độc lập.
Bậc quân sự kiệt xuất với tư tưởng chủ động tiến công Ung Châu để tự vệ, xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt bẻ gãy 30 vạn quân Tống cùng bài thơ thần Nam quốc sơn hà.
Quốc công Tiết chế thống lĩnh quân dân Đại Việt ba lần đánh tan đạo quân Nguyên Mông hùng bạo nhất thế giới, tác giả của áng văn bất hủ Hịch tướng sĩ.
Anh hùng áo vải cờ đào, thiên tài quân sự với nghệ thuật hành quân thần tốc đánh tan 5 vạn quân Xiêm và quét sạch 29 vạn quân Mãn Thanh mùa xuân Kỷ Dậu 1789.
Những áng văn chương dựng nước, bản tuyên ngôn chủ quyền và lời hịch non sông bất hủ qua các thời đại.
“Nam quốc sơn hà Nam đế cư,
Tiệt nhiên định phận tại thiên thư.
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm,
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư.”
Dịch nghĩa: Sông núi nước Nam vua Nam ở, rành rành định phận tại sách trời. Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm, chúng bay sẽ bị đánh tơi bời. Bản tuyên ngôn đanh thép khẳng định quyền tự chủ bất khả xâm phạm của Đại Việt bên bờ sông Cầu.
“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối; ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa; chỉ căm tức chưa xả thịt lột da, nuốt gan uống máu quân thù...”
Lời hịch lay động can tràng hàng vạn tướng sĩ trước cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông lần thứ hai, đốt cháy tinh thần quyết tử vì sự tồn vong của xã tắc, làm bừng sáng ý chí "Sát Thát" trên khắp non sông.
“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân,
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo.
Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu...”
Bản tổng kết vĩ đại mười năm khởi nghĩa Lam Sơn gian khổ mà oanh liệt; áng thiên cổ hùng văn khẳng định chân lý nhân nghĩa sáng ngời: “Đem đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cường bạo”.
“Ở vào nơi trung tâm trời đất; được cái thế rồng cuộn hổ ngồi... Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn tụ hội trọng yếu của bốn phương đất nước...”
Quyết định mang tầm nhìn chiến lược thiên niên kỷ khi dời đô từ Hoa Lư về thành Đại La (Thăng Long - Hà Nội), mở ra kỷ nguyên phát triển rực rỡ và vững bền cho muôn đời con cháu Đại Việt.
Biểu tượng đỉnh cao của tinh thần đại đoàn kết: Hội nghị Diên Hồng trăm họ đồng lòng hô “ĐÁNH”, vua tôi hòa mục, cả nước chung sức giữ yên bờ cõi.
“Nếu bệ hạ muốn hàng, xin hãy chém đầu thần trước đã!”
Lời thề sắt đá của Hưng Đạo Đại Vương trước Thượng hoàng Trần Thánh Tông giữa thời khắc hiểm nghèo của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông. Đó là tinh thần son sắt không chịu cúi đầu, là minh chứng hào hùng cho dòng máu Lạc Hồng muôn đời bất khuất.
Nghệ thuật quân sự lấy ít địch nhiều, lấy nhu thắng cương của cha ông ta trong các cuộc chiến bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
Nơi Ngô Quyền đập tan quân Nam Hán năm 938, Lê Hoàn phá Tống năm 981 và Hưng Đạo Vương bắt sống tướng Ô Mã Nhi năm 1288. Con sông huyền thoại chứng nhân cho sức mạnh thủy chiến Đại Việt.
Nghĩa quân Lam Sơn phục binh chém đầu Liễu Thăng tại núi Yên Ngựa, tiêu diệt 10 vạn viện binh giặc, buộc Vương Thông phải giảng hòa tại thành Đông Quan, rút quân về nước.
Bằng chiến thuật hành quân thần tốc bất ngờ kết hợp tượng binh dũng mãnh, vua Quang Trung đánh tan tác quân giặc, Tôn Sĩ Nghị tháo chạy không kịp mặc giáp, cướp lại kinh thành Thăng Long rực rỡ sắc cành đào phai.
Những bảo vật chứa đựng tinh hoa luyện kim, kiến trúc, mỹ thuật và tư tưởng độc lập của cha ông qua các thời kỳ.
Đỉnh cao nghệ thuật đúc đồng văn hóa Đông Sơn thời Hùng Vương, chạm khắc sinh động hình ảnh chim Lạc và đời sống cư dân Việt cổ.
Thanh gươm thần huyền thoại trao cho Lê Lợi tại Lam Sơn và sự tích trả gươm cho Rùa Vàng tại hồ Tả Vọng (Hồ Gươm - Hà Nội).
Di sản tư liệu ký ức thế giới, khắc ghi danh tính các bậc hiền tài với triết lý: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”.
Bảo vật tượng trưng cho quyền lực tối thượng của vương triều, bảo chứng cho sắc chỉ hành chính và chủ quyền cương thổ quốc gia.
“Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.” Cùng nhau tra cứu, bảo tồn và lan tỏa niềm tự hào về trang sử hào hùng của dân tộc tới muôn đời mai sau.